Son araştırmalar, bazı hayvanların deprem, tsunami gibi doğal afetlerden saatler hatta günler önce çevresel değişimleri algılayabildiğini gösteriyor. Bilim insanları şimdi bu davranışların erken uyarı sistemlerine katkı sağlayıp sağlayamayacağını araştırıyor.
İnsanlar, hayvan davranışlarını gözlemleyerek depremleri gerçekten tahmin edebilir ve böylece insanları önceden uyarabilir mi? Hayvanların, yaklaşmakta olan doğal afetleri fark etmelerini sağlayan içgüdüsel bir sistemleri varsa insanlar için doğal bir erken uyarı sistemi olabilirler mi?
2004 yılında Hint Okyanusu’nda meydana gelen 9,1 büyüklüğündeki deprem ve ardından gelen tsunami yaklaşık 225 bin kişinin hayatını kaybetmesine neden oldu. Felaketin bu kadar büyük can kaybına yol açmasının nedenlerinden biri, birçok bölgede etkili bir erken uyarı sisteminin bulunmamasıydı.
Ancak felaketten hemen önce bazı hayvanların tehlikeyi sezdiği yönünde çok sayıda tanıklık ortaya çıktı. Görgü tanıkları fillerinin yüksek yerlere koştuğunu, flamingoların yuvalarını terk ettiğini ve köpeklerin sahile gitmeyi reddettiğini anlattı. Tayland’daki Bang Koey köyünde yaşayanlar ise bufalo sürülerinin tsunami gelmeden dakikalar önce bir tepeye doğru kaçtığını söyledi.
“Felaketten kurtulan birçok kişi, hayvanların iç bölgelere doğru hareket ettiğini ve insanların da onların peşinden kaçtığını anlattı.” — Irina Rafliana
BBC'nin haberine göre, hayvanların doğal afetleri önceden hissedebildiğine dair anlatılar yeni değil. En eski kayıt MÖ 373 yılında Yunan tarihçi Thukydides tarafından yazıldı. Kayıtlara göre Helike kentinde büyük bir depremden günler önce fareler, köpekler ve yılanlar şehri terk etmişti.
Benzer raporlar sonraki yüzyıllarda da görüldü. 1805 Napoli depreminden önce çiftlik hayvanlarının huzursuz davrandığı, 1906 San Francisco depreminden hemen önce ise atların paniğe kapıldığı anlatılıyor.
Günümüzde bazı bilim insanları bu gözlemleri bilimsel olarak test etmeye başladı. Almanya’daki Max Planck Hayvan Davranışları Enstitüsü’nden araştırmacılar, İtalya’da bir çiftlikte inek, koyun ve köpeklerin hareketlerini sensörlü tasmalarla izledi.
Araştırma sırasında bölgede 18 binden fazla deprem kaydedildi. Analizler, hayvanların bazı depremlerden yaklaşık 20 saat önce normalden çok daha hareketli hale geldiğini gösterdi. Bu yöntemle güçlü sekiz depremden yedisi önceden tahmin edilebildi.
“Hayvanlar deprem merkezine ne kadar yakınsa davranış değişiklikleri o kadar erken ortaya çıkıyor.” — Martin Wikelski
Bilim insanları bu davranışların nedenini anlamaya çalışıyor. Depremlerden önce yer kabuğunda oluşan gerilim, elektriksel yüklerin ve elektromanyetik dalgaların ortaya çıkmasına neden olabilir. Ayrıca bazı kimyasal gazlar da yüzeye çıkabilir.
Hayvanların güçlü koku duyusu, düşük frekanslı sesleri algılayabilme yeteneği ve elektromanyetik değişimlere duyarlı sinir sistemleri sayesinde bu sinyalleri fark edebilecekleri düşünülüyor.
Araştırmalar hayvanların yalnızca depremleri değil, bazı fırtınaları da önceden algılayabildiğini gösteriyor. ABD’de yapılan bir çalışmada altın kanatlı ötleğen kuşlarının, bölgeyi vuran büyük hortumlardan kısa süre önce aniden yüzlerce kilometre uzağa uçtukları tespit edildi.
Bilim insanları bu davranışın, fırtınaların oluşturduğu infrases adı verilen çok düşük frekanslı ses dalgalarıyla bağlantılı olabileceğini düşünüyor.
Araştırmacılar, hayvan hareketlerini sensörlerle izleyerek doğal afetler için yeni bir erken uyarı sistemi geliştirme fikri üzerinde çalışıyor. Uluslararası Uzay İstasyonu üzerinden veri toplayan küresel hayvan izleme projeleri de bu amaçla yürütülüyor.
Bununla birlikte uzmanlar temkinli. Hayvan davranışlarının tek başına güvenilir bir tahmin yöntemi olmayabileceği, ancak diğer teknolojik sistemlerle birlikte değerlendirildiğinde önemli ipuçları sağlayabileceği belirtiliyor.
Sonuç olarak bilim dünyası hâlâ kesin cevaplara ulaşmış değil. Ancak doğanın sessiz gözlemcileri olan hayvanlar, insanlara yaklaşan felaketler konusunda beklenmedik ipuçları sunabilir.
Kaynak: bbc.com
Editor - yesilodak.com